Bölgesel Kontrol Vanaları

Bölgesel Kontrol Vanaları
8.2.1 Sadece besleme borusu ayrılmış bir bölümün suyunun diğerlerinden bağımsız olarak
kesilmesini sağlamak üzere, su besleme hattı üzerine konulmuş olan kesme vanaları,
bölgesel kontrol vanaları olarak tanımlanır.
8.2.2 Yangın sistemlerinde kullanılan vanaların konumunun görülebilir ve izlenebilir olması gereklidir.
8.2.3 Bina içi borulamada; bölgesel kontrol vanası olarak izleme anahtarı ile birlikte yükselen milli
vana veya izleme anahtarlı kelebek vana kullanılır.
8.2.4 Yeraltı ana yangın besleme hatlarında, bölgesel kontrol vanası olarak genellikle boyunlu vana
ve açma kapama için kolaylıkla vana konumunun da izlenebildiği post indikatör kullanılır.
Boyunlu vana yeraltı borulamada vana kutusu içine yerleştirilerek de kullanılabilir. Vana
99
kutusu veya pit içinde kullanılması durumunda yükselen milli vana da yeraltı borulamada
kullanılabilecek bir seçenektir.
8.2.5 Tasarım İçin Gerekli Bilgiler
(a) Sprinkler sistemi veya diğer sulu söndürme sistemi su beslemeleri ana yangın hattından
alınıyorsa, alınan hat üzerinde bölgesel kontrol vanaları kullanılmalıdır.
(b) Hidrant sisteminde, hidrant yenilenmesini ve bakım işlemlerinin yapılmasını
kolaylaştıracak uygun noktalarda ve yerlerde yeraltı ve/veya yerüstü hat kesme vanaları
temin ve tesis edilmelidir.
(c) Yeraltı borulamada boyunlu veya yükselen milli vana kullanımına aşağıdaki şartların
sağlanması halinde izin verilir:
 Yeraltında boyunlu vana ile birlikte post indikatör kullanılması durumunda vana kutusu
kullanılmaz. Boyunlu vananın açma kapama fonksiyonu için T anahtar kullanımına,
sadece yetkili kişilerce kullanımını sağlayacak düzenlemelerin yapılması durumunda
izin verilir. T anahtar kullanılması durumunda, boyunlu vana vana kutusu içine
alınmalıdır .
 Yeraltında kullanılan vanalar yükselen milli vana tipte seçilirse, vana kutusu içine
alınmalıdır. Yükselen milli vanalar tercihen dış saha şartlarına uygun izleme anahtarı ile
izlenmeli veya açık pozisyonda kilitlenmelidir. Yükselen milli vananın mili aynı zamanda
konum göstergesi görevini görür.
Boyunlu Vana Kutusu
Şekil 8.2 Ana Yangın Besleme Hattı
8.3 Kesme ve Kontrol Vanaları
8.3.1 Kontrol vanası; ana besleme hatları üzerinde yer alan ve sprinkler tesisatına su akışını kontrol
etmek üzere su besleme borusu üzerinde kullanılan vanalar kontrol vanası olarak tanımlanır.
Kesme vanası; değişik amaçlarla (bakım, onarım vb.) sistemin geçici olarak kapatılmasını
Post İndikatörlü Boyunlu Vana
100
sağlamak üzere suyu kesen (pompa çıkışı, kat kesme vanaları) kapatma vanaları kesme vanası
olarak adlandırılır. Kat kontrol vana grubu; belli bir yatay dağılım (örneğin kat) bölgesinin
suyunu kesmek, hattı boşaltabilmek ve o bölgeden bağımsız alarm bilgisini test edebilmek için
oluşturulan vana grubudur.
8.3.2 Kesme veya kontrol amaçlı olarak kelebek vana veya yükselen milli vana kullanılır. Kelebek
vanalar dişli kutulu volanlı tiptedir. Kelebek vanaların izleme anahtarı vana içindedir ve üzerinde
açık kapalı konum göstergesi bulunur. Kelebek vanalarda flanşlı, yivli veya flanş arası bağlantı
seçenekleri mevcuttur. Yükselen milli vanalar; tam açık konumunda düzgün akışı bozmayan
açık konumu milin yukarı aşağı hareketi ile gözle izlenebilen, izleme anahtarı takılarak elektriksel
izleme yapılabilen sürgülü vana tipidir. Yükselen milli vanalar genellikle flanşlı bağlantıya uygundur.
8.3.3 Tasarım Bilgileri
(a) Her alarm vanasının altına kesme vanası yerleştirilmelidir.
(b) Pozitif basınç altındaki sistemlerde, her pompa emiş hattında kesme vanası kullanılmalı
ve emiş hattındaki tüm vanalar yükselen milli vana olmalıdır. Kelebek vana klapesi vana
gövdesindeki geçiş alanını azaltır ve yükselen milli vana ile kıyaslandığında daha fazla
hidrolik kayıp yaratır. Klape türbülansa sebep olur bu nedenle pompa emiş hatlarında
kelebek vana kullanılmamalıdır.
(c) Pompa emiş hatlarının birbirine bağlanması durumunda su deposu çıkışlarında kontrol
vanası kullanılmalıdır.
(d) Her pompa basma hattına bakım onarım amaçlı olarak kesme vanası yerleştirilmelidir.
(e) Elektriksel izleme gerekli olan yerlerde yükselen milli vana, izleme anahtarı ile birlikte
kullanılmalıdır.
Yükselen Milli Vana İzleme Anahtarlı Kelebek Vana
Şekil 8.3 (a) Islak Borulu Sprinkler Sistemi Kat Vana
Grubu
Şekil 8.3 (b) Birleşik Sistem Kat Vana Grubu
101
(f) Her kat girişindeki kat kontrol vana gurubunda kesme vanası kullanılmalıdır. Kesme
vanası olarak, izleme anahtarı ile birlikte yükselen milli vana veya izlenebilir kelebek
vana tipleri kullanılır. Genellikle kat girişlerinde daha kompakt ve az yer kaplaması
nedeniyle, yükselen milli vana yerine izleme anahtarlı kelebek vana tercih edilir.
Not:
NFPA13’e göre; itfaiye bağlantı vanaları ile sprinkler sisteminin aynı kolondan beslendiği birleşik
tesisatlarda, sprinkler sistemi bağlantılarında kesme vanasından sonra çek valf kullanımı zorunludur.¹
8.4 Alarm Vanaları
8.4.1 Islak Alarm Vanası
8.4.1.1 Islak borulu sprinkler sistemlerinde bir veya daha fazla sayıda açılan sprinklerden su akışı ile
elektriksel ve mekanik alarmları aktive etmek üzere kullanılan çek vanadır.
8.4.1.2 Çalışma Prensibi
Sprinkler tesisatındaki su basıncı besleme su basıncına eşit veya daha fazla olduğu sürece
alarm vanası kapalı konumdadır. Bir veya daha fazla sayıda sprinklerin açılmasıyla, alarm vanası
klapesi açılır, sisteme ve geciktirme hücresine su akışı başlar. Geciktirme hücresi tamamıyla su ile
dolduğunda su basıncı ile presostat ve su alarm gongu aktive olur. Yangının kontrol altına alınmasını
takiben, sprinkler açılan bölgenin ıslak alarm vana istasyonundaki kesme vanası kapatılarak bölgeye
su akışı durdurulabilir. Islak alarm vanası üzerinde aşağıdaki yardımcı ekipmanlar bulunur:
(a) Geciktirme Hücresi
Su giriş basıncındaki düzensizlik ve dalgalanmalar nedeniyle oluşabilecek hatalı alarmları
engellemek için ıslak alarm vanası ile birlikte kullanılan cihazdır:
(b) Su Alarm Gongu
Alarm vanasından su geçişi ile tetiklenen suyun akış gücü ile çalışan alarm zilidir.
Çoğunlukla bina dışına monte edilerek sprinkler sisteminin alarm durumunda olduğunu
iletmek için kullanılır.
(c) Presostat
Önceden ayarlı basınç değeri veya ayarlanabilen basınç değerinde elektriksel olarak
kontakt sağlamak için alarm vanasına bağlanan elemandır. Presostat, her zonda su akış
alarmı almak için kullanılır.
(d) Basınç Göstergeleri
Islak alarm vanası giriş ve çıkışındaki basıncı göstermek için kullanılır.
(e) Ana Drenaj Vanası
Sprinkler zonundaki su boşaltılmak isteniyorsa, kesme vanası kapatıldıktan sonra alarm
vanası üzerindeki ana drenaj vanasından boşaltılabilir.
8.4.1.3 Tasarım Bilgileri
(a) Her bir ıslak borulu sprinkler zonunda bir adet ıslak alarm vanası kullanılmalıdır.
¹ NFPA13/2007- Madde 8.17.5.2
102
(b) Her alarm vanasının altına kesme vanası yerleştirilmelidir.
(c) Sprinkler alarm vanaları bina içinde düzenlenen ring halindeki ana besleme hattından
besleniyorsa, ana besleme ringi bölgesel kontrol vanaları ile bölgelere ayrılmalıdır. Ringin
her bölümünden en fazla 4 adet alarm vanasına besleme yapılmasına izin verilir.¹
(d) Alarm vanası çapı hidrolik hesapla belirlenen yangın zonu tesisat kolonunun çapına göre
seçilmelidir.
8.4.2 Kuru Alarm Vanası
8.4.2.1 Kuru borulu sprinkler sisteminde basınçlı hava ile suyu birbirinden ayıran ve kontrolü sağlayan
vanadır.
8.4.2.2 Çalışma Prensibi
Kuru alarm vanası kuru borulu sprinkler sistemlerinde kullanılır. Kuru borulu sprinkler sistemleri, kuru
alarm vanasının üst kısmının basınçlı hava veya inert gaz ile sürekli olarak basınç altında tutulduğu
ve kuru alarm vanasının alt kısmının su ile basınç altında tutulduğu sistemlerdir. Kuru alarm vanası
sonrasındaki sprinkler boru tesisatında tutulan basınçlı hava kuru alarm vanasını kapalı tutmak için
mekanik güç oluşturur. Otomatik sprinkler veya test drenaj vanasının açılmasıyla, hava basıncı hava/
su basıncı dengeleme noktası veya oranının altına düşer. Kuru alarm vanasını kapalı tutan dengeleme
basıncında klape açılır ve sprinkler tesisatına su akışı başlar. Vananın açılmasıyla presostat ve su alarm
gongu aktive olur. Mekanik ve elektriksel alarmlar devreye girer. Kuru alarm vanası açıldıktan sonra
üretici kurma talimatına göre sıfırlanması gereklidir. Kuru alarm vanası üzerinde aşağıdaki yardımcı
ekipmanlar bulunur:
(a) Su Alarm Gongu
Alarm vanasından su geçişi ile tetiklenen suyun akış gücü ile çalışan alarm zilidir.
Çoğunlukla bina dışına monte edilerek sprinkler sisteminin alarm durumunda olduğunu
iletmek için kullanılır.
(b) Presostat
Önceden ayarlı basınç değeri veya ayarlanabilen basınç değerinde elektriksel olarak
kontakt sağlayarak zonda su akış alarmı almak için kullanılır.
(c) Basınç Göstergeleri
Alarm vanası giriş ve çıkışındaki basıncı göstermek için kullanılır.
(d) Ana Drenaj Vanası
Sprinkler zonundaki su boşaltılmak isteniyorsa, kesme vanası kapatıldıktan sonra alarm
vanası üzerindeki ana drenaj vanasından boşaltılabilir.
(e) Hava Basınç Ayar Düzeneği
Kuru alarm vanası ile birlikte kullanılan hava basınç ayar düzeneği ile hava beslemesinin
basıncı düzenlenerek sistem için gerekli basınca getirilir. Hava basınç ayar düzeneğinin
iki tipi bulunmaktadır. Hava beslemesi, sprinkler tesisatında gerekli basınç ihtiyacının
üzerinde olan tesis içi sabit basınçlı hava hattından sağlanıyorsa basınç düşürücü tipte
sahada ayarlanabilir tip basınç regülatörü ihtiva eden tipte hava basınç ayar düzeneği
¹ TS EN12845-Madde 15.3
103
kullanılmalıdır. Hava beslemesi küçük veya tanksız bir kompresör vasıtasıyla yapılıyorsa,
sistem basınçlarını uygun aralıkta sağlamak üzere kompresör kontrol tipi hava basınç
ayar düzeneği kullanılmalıdır. Kompresör tipi hava basınç ayar düzeneği, sistemde hava
kaçakları olması durumunda üzerindeki basınç anahtarı vasıtasıyla kompresörü devreye
sokup, istenen basınca ulaşıldığında devre dışı bırakma özelliğindedir.
(f) Hızlandırıcı
Basınçlı hava hattındaki hızlı basınç farklarını izleyerek, tesisattaki basınçlı havayı
boşaltarak kuru alarm vanasının daha hızlı açılmasını sağlar. Özellikle büyük sistemlerde
kuru alarm vanasının hızlı çalışmasını sağlayan bir aksesuardır. Kuru borulu sistemlerde
suyun en uzak noktadaki sprinklere en fazla 60 saniye içinde ulaşması gereklidir.
(g) Hava Presostatı
Hava beslemesi basınç durumunu izlemek amacıyla kullanılmalıdır.
8.4.2.3 Tasarım Bilgileri
(a) Her kuru borulu sistem zonunda, kuru alarm vanası kullanılmalıdır.
(b) Kuru alarm vanası ve besleme hattı donma riski olmayan ısıtılmış mahallere yerleştirilmelidir.
(c) Klapeyi kapalı tutacak gücü sağlayan hava basıncı, sistem su basıncına göre üretici
kataloglarında belirtilir. Yaklaşık olarak hava basıncının su basıncına oranı 1/3 alınabilir.
Kesin değerler için üretici kataloglarına bakılmalıdır.
(d) Kuru alarm vanasına hava beslemesi yapılan kaynak sürekli olmalıdır. Hava beslemesi,
sistemin dolumunu 30 dakika içinde sağlayacak kapasitede olmalıdır.
8.4.3 Ön Tepkili Alarm Vanası
8.4.3.1 Ön tepkili sprinkler sisteminde basınçlı hava ile suyu birbirinden ayıran ve kontrolü sağlayan vana
veya vanalar grubudur. Ön tepkili alarm vanası sprinkler su tesisatına su girişini kontrol altında tutar.
8.4.3.2 Ön tepkili alarm vanaları çalışma prensiplerine göre üç tipi bulunur:
(a) Kilitlemesiz Ön Tepkili Alarm Vanası
Kilitlemesiz ön tepkili alarm vanası, algılama cihazının aktive olmasıyla veya sprinklerin
açılmasıyla boru tesisatına su girişine izin verir ve açık olan sprinklerden su boşalır.
Kilitlemesiz ön tepkili alarm vanasında iki tip aktivasyon seçeneği bulunur:
 Pnömatik Aktivasyon
Korunan mahalde basıncı süpervize edilen bir pilot hat devresi bulunur ve pilot hat
üzerinde bulunan bir sprinkler veya sistem tesisatı üzerindeki bir sprinkler açıldığında
vana diyaframındaki su boşalır ve vana açılır. Sadece pilot sprinkler açılırsa ve
sistemdeki sprinkler açılmasa bile, su tesisatı doldurur ve alarmlar çalışır. Sadece
sistem üzerindeki sprinkler açılırsa veya sprinkler hasar görürse, su sisteme dolar ve
açık olan sprinklerden boşalır ve alarmlar çalışır.
 Pnömatik/Elektrikli Aktivasyon
Bu sistemde hem pnömatik basınçlı sprinkler tesisatı, hem de elektriksel aktivasyon
elemanları (solenoid vana, söndürme paneli ve dedektörler) bulunur. Bu sistemde
104
ön tepkili alarm vanası, tesisattaki hava basıncının düşmesi veya elektrikli algılama
sisteminin devreye girmesi olaylarının herhangi birinin gerçekleşmesi durumunda açılır.
Sadece elektrikli algılama sistemi devreye girdiğinde ve sprinkler açılmadığı halde su
tesisatı doldurur ve alarmlar çalışır. Sadece sistem üzerindeki sprinkler açılırsa veya
sprinkler hasar görürse, elektrikli algılama sistemi devreye girmemiş olsa bile sisteme
su dolar ve açık olan sprinklerden boşalır ve alarmlar çalışır.
(b) Tek Kilitlemeli Ön Tepkili Alarm Vanası
Tek kilitlemeli ön tepkili alarm vanası dedektörlerin aktive olmasıyla sprinkler boru tesisatına
su girişine izin verir ve açık olan sprinklerden su boşalır. Sprinklerin yanlışlıkla açılması veya
boruda kaçak olması durumunda izleme basınç anahtarından arıza alarmı alınır ancak baskın
vana açılmaz. Tek kilitlemeli ön tepkili alarm vanasında iki tip aktivasyon seçeneği bulunur:
 Pnömatik Aktivasyon
Korunan mahalde basıncı süpervize edilen bir pilot hat devresi bulunur ve pilot hat
üzerinde bulunan bir sprinkler açıldığında vana diyaframındaki su boşalır ve vana
açılır. Sprinkler tesisatında sadece izleme amaçlı pnömatik basınç sağlanır ve düşük
basınç alarm anahtarı ile kaçaklar izlenir. Pilot hatta bulunan sprinkler açıldığında
ve sistemdeki sprinkler açılmadan, sprinkler tesisatı su ile dolar ve alarmlar çalışır.
Sadece sistemdeki sprinkler veya boru sisteminde hasar olduğunda vana açılmaz,
düşük hava basınç alarm anahtarı devreye girer ancak hatta su girişi olmaz.
 Elektriksel Aktivasyon
Ön tepkili alarm vanası ile birlikte solenoid vana, söndürme paneli ve algılama
sistemi kullanılır. Algılama Sistemi devreye girdiğinde solenoid vananın açılmasıyla,
vana diyaframındaki su boşalır ve vana açılır. Sprinkler tesisatında sadece izleme
amaçlı pnomatik basınç sağlanır ve düşük basınç alarm anahtarı ile kaçaklar izlenir.
Algılama sistemi ile elektriksel boşaltım mekanizması açıldığında, sistemdeki sprinkler
açılmadan, sprinkler tesisatı su ile dolar ve alarmlar çalışır. Sadece sistemdeki
sprinkler veya boru sisteminde hasar olduğunda vana açılmaz, düşük hava basınç
alarm anahtarı devreye girer ancak hatta su girişi olmaz.
(c) Çift Kilitlemeli Ön Tepkili Alarm Vanası:
Çift kilitlemeli ön tepkili alarm vanasının açılması için solenoid vana ve kuru pilot aktivatör
ile gerçekleşir. Çift kilitlemeli vananın açılması için iki bağımsız olayın gerçekleşmesi
gerekir. Bir veya daha fazla sayıdaki sprinklerin açılmasıyla tesisattaki hava basıncının
düşmesi ve algılama sisteminin devreye girmesiyle solenoid vananın açılması gereklidir.
Çift kilitlemeli ön tepkili alarm vanası sadece hem kuru pilot aktivatör, hem de solenoid
vana açıldığında aktive olur. Aktivasyon yöntemi mahalde kullanılması uygun görülen
algılama sistemi seçeneğine göre belirlenir.
 Pnömatik/Elektrik Aktivasyon:
Bu sistemde hem pnomatik basınçlı sprinkler tesisatı, hem de elektriksel aktivasyon
elemanları (solenoid vana, söndürme paneli ve dedektörler) bulunur. Bu sistemde
ön tepkili alarm vanası, tesisattaki hava basıncının düşmesi ve algılama sisteminin
devreye girmesi olaylarının her ikisinin de gerçekleşmesi durumunda açılır. Sadece
tesisattaki hava basıncının düşmesi durumunda, ikinci olay gerçekleşene kadar vana
105
aktive olmaz. Bu sayede sprinkler veya borulamadaki yanlışlıkla hasar oluşması gibi
durumlarda hatta su girişi olmaz. İlave olarak algılama sisteminden sinyal alındığında,
hava basıncında düşüş yoksa yine vana aktive olmaz. Her iki olayın tek başına
gerçekleşmesi durumunda kullanıcı sadece uyarı alarmlarını alır.
 Elektrik/Elektrik Aktivasyon:
Elektrik aktivasyon mekanizmasında iki ayrı elektriksel algılama cihazı kullanılır.
Mahalde dedektörler ve sprinkler tesisatında düşük hava basınç anahtarı kullanılır.
Algılama cihazları çapraz zonlu söndürme kontrol paneline bağlanır. Bu sistemde ön
tepkili alarm vanası, tesisattaki düşük hava basınç anahtarı ve algılama cihazlarının
devreye girmesi olaylarının her ikisinin de gerçekleşmesi durumunda açılır. Sadece
tesisattaki hava basıncının düşmesi durumunda, ikinci olay gerçekleşene kadar vana
aktive olmaz. Bu sayede sprinkler veya borulamadaki yanlışlıkla hasar oluşması gibi
durumlarda hatta su girişi olmaz. İlave olarak algılama sisteminden sinyal alındığında,
hava basıncında düşüş yoksa yine vana aktive olmaz. Her iki olayın tek başına
gerçekleşmesi durumunda kullanıcı sadece uyarı alarmlarını alır.
 Pnömatik/Pnömatik Aktivasyon:
Bu aktivasyon sistemi için korunan mahale sprinkler tesisatı dışında bir de pilot
sprinkler hattı yapılır. Pilot sprinkler tesisatı, uygun vana trimleri sağlanarak, ıslak veya
kuru pilot hat olarak düzenlenir. Ön tepkili alarm vanası hem pilot hattaki sprinkler hem
de sistemdeki sprinkler açıldığında aktive olur. Sadece bir hattaki sprinkler açıldığında
vana açılmaz ve tesisata su girişi olmaz. Her iki olayın tek başına gerçekleşmesi
durumunda düşük basınç izleme alarmı alınır. İki ayrı olayda da pnömatik aktivasyon
sistemi kullanıldığından, söndürme paneli kullanımına gerek yoktur.
8.5 Alarm Cihazları
8.5.1 Su Alarm Gongu
8.5.1.1 Alarm vanasından su geçişi ile tetiklenen suyun akış gücü ile çalışan alarm zilidir. Çoğunlukla bina
dışına monte edilerek, sprinkler sisteminin alarm durumunda olduğunu iletmek için kullanılır.
8.5.1.2 Tasarım Bilgileri
(a) Su alarm gongu merkez hattı alarm vanasına bağlantı noktasından 6 m’den fazla
olmayan yükseklikte ve çanı dış duvarın dışında kalacak şekilde yerleştirilmelidir.
Temizleme için kolayca ulaşılabilir olması nedeniyle pislik tutucu su motor gongu ile alarm
vanası bağlantısı arasına monte edilmelidir.
(b) Su motoru bağlantı boruları, 20 mm çaplı galvanizli çelik olmalıdır. Alarm vanası ve su
motoru arasındaki borunun eş değer uzunluğu her yön değişimi için 2 m eş değer uzunluk
alınarak hesaplanmalı ve toplam eşdeğer boru uzunluğu 25 m’den fazla olmamalıdır.
(c) Su alarm gongunun su çıkışı herhangi bir su akışı olduğunda görülebilmesi mümkün
kılınacak şekilde düzenlenmelidir.
8.5.2 Su Akış Anahtarı
8.5.2.1 Tek sprinklerin çalışması durumundaki su akışı ile alarm için kontakt alınan bir cihazdır.
106
8.5.2.2 Islak borulu sistemlerde tek sprinklerin açılması durumundaki su akışı ile yangın alarm bilgisi
alınarak, hangi bölgede yangın olduğunun tespit edilmesiyle müdahale olanağı sağlanır.
8.5.2.3 Tasarım Bilgileri
(a) Su akış alarm anahtarları sadece sulu tesisatlarda kullanılmalıdır.
(b) Sprinkler sayısı 20’den fazla olan sprinkler tesisatında, bölgesel su akış alarm anahtarı
kullanılmalıdır.
(c) Dikey ve yatay olarak monte edilebilir. Yatayda monte edilirken borunun üstüne monte
edilmelidir.
(d) Su akış anahtarının yerleşiminde, tesisatta bulunan fittinglere, drenaj ve vanalara
mesafesi üreticinin belirlediği değerlere uygun olmalıdır.
8.5.3 Presostat
8.5.3.1 Önceden ayarlı basınç değeri veya ayarlanabilen basınç değerinde elektriksel olarak kontakt
sağlayan cihazdır.
8.5.3.2 Islak veya kuru borulu sistemlerde su akış alarmı almak için kullanılır. Presostat düşük basınç
alarmı için de kullanılabilir. Tesisat veya alarm vanasına bağlanır.
8.6 Basınç Göstergeleri
8.6.1 Tesisatta bağlı olduğu noktadaki basıncı göstermek için kullanılır.
8.6.2 Basınç göstergeleri aşağıda verilen özellikte olmalıdır:
(a) 10 bar’dan az veya 10 bar’a eşit bir en büyük skala değeri için 0,2 bar.
(b) 10 bar’dan büyük en büyük skala değeri için 0,5 bar.
(c) En büyük skala değeri en büyük basıncın %150’si seviyelerinde olmalıdır.
(d) Tesisata su veya hava beslemesi kesilmeksizin, her basınç göstergesinin çıkarılmasını
mümkün kılan araçlar sağlanmalıdır.
8.6.3 Aşağıdaki yerlerin her birine bir basınç göstergesi monte edilmelidir:
(a) Her alarm vana setinin giriş ve çıkışında
(b) Kuru ve ön tepkili alarm vanalarının hava beslemesi girişinde
(c) Her pompa giriş ve çıkışında
(d) Her basınç düşürücünün giriş ve çıkışında
107
8.7 Test ve Drenaj Vanası
8.7.1 Test Drenaj Vanası
Sprinkler sistemlerindeki periyodik testlerin yapılabilmesi amacıyla kullanılan, içindeki orifis
sayesinde sadece bir sprinklerden geçen akışa eşit akış oluşturarak, bir sprinkler su akışı
durumunda hatlardaki alarm cihazlarının kontol amaçlı testlerinin yapılmasını sağlayan ve
aynı zamanda konumu değiştirilerek drenaj vanası olarak borulamadaki suyun boşaltılmasını
sağlayan vanadır. Kapalı gidere bağlanması durumunda akışın olup olmadığının
gözlenebilmesi için üzerinde gözetleme camı bulunur.
8.7.2 Çalışma Prensibi
(a) Islak Borulu Sistemlerde;
En küçük orifise sahip bir adet sprinklerden geçecek su debisine eşit veya daha az
debide su akışı sağlayarak, bu akış değerinde alarm cihazlarının çalıştığını test etmek
için kullanılır. Kuru borulu ve ön tepkili sistemlerde; sprinklerin açıldıktan sonra suyun
boşalması için geçen sürenin istenen limitlere uygun olduğunu belirlemek için yapılan
testlerde kullanılır.
(b) Ön Tepkili Sistemlerde,
Hava basıncını kontrol eden alarmları izleme testlerinde ve sprinkler açıldıktan sonra
suyun boşalması için geçen sürenin istenen limitlere uygun olduğunu belirlemek için
yapılan testlerde kullanılır.
8.7.3 Tasarım Bilgileri
(a) Test ve drenaj vanası orifis çapı, her zonda kullanılan en küçük orifise sahip sprinklerin
orifisine eşit olmalıdır.¹
¹ TSEN12845/D.3.5
² NFPA13 2007/Madde 8.16.2.4.3,Madde 8.17.4.2
Tablo 8.7.3(a) Test Drenaj Vanası Orifis Çapları
Sprinkler K Faktörü Metrik (U.S) 60 (4.2) 80 (5.6) 115 (8) 160 (11.2) ≥14 (200)
Test Drenaj Vanası Orifis Çapı (inç) 7/16" ½” 17/32” 5/8” ¾”
Tablo 8.7.3(b) Boru Çapına Göre Test ve Drenaj Vanası Bağlantı Çapları
Kolon veya Hat çapı Test ve Drenaj Vanası Çapı
50 mm’ye kadar ≥ 25 mm
50 mm < Dk < 100 mm ≥ 32 mm
Dk ≥ 100 mm 50 mm
(b) Test ve drenaj vanası bağlantı çapı; bağlı olduğu kolon veya hat çapına göre belirlenmeli
ve 25 mm’den az olmamalıdır.²
³ NFPA13 2007/Madde 8.16.2.4.7
4 NFPA13 2007/Madde 8.17.4.2.4
(c) Kat kontrol vana grubunda yer alan test ve drenaj vanaları ortak bir drenaj hattına
bağlanıyorsa, ortak drenaj hattının çapı, sistemde kullanılan en büyük çaptaki test drenaj
vanasının bir üst çapı seçilmelidir.³
(d) Islak borulu sistemlerde, test ve drenaj vanası her su akış alarm anahtarından sonra
herhangi bir noktaya yerleştirilebilir.4
108
(e) Kuru borulu ve ön tepkili sistemlerde, test ve drenaj vanası tesisatın en üst mahalinde ve
en uzak noktadaki sprinkler borusunun en uç noktasına yerleştirilmelidir.¹
(f) Basınç düşürücü kullanılan sistemlerde, test ve drenaj için istenen tüm gereklilikleri
sağlamak üzere ½” relief vana ile kompakt halde bulunan tipte test ve drenaj vanaları
kullanılır. Tüm drenaj hatlarının bağlandığı drenaj hattı en az basınç düşürücü vananın
geçireceği maksimum sistem su ihtiyacının ihtiyacı olan çapta boyutlandırılmalıdır.²
(g) Baskın sistemlerde, test vanası kullanılmaz.³
(h) Akış dışarı doğru, maksimum akışı kaldırabilecek bir drenaj hattına veya su hasarı
oluşturmayacak başka bir yere doğru olmalıdır.4
¹ NFPA13 2007/Madde 8.17.4.3, 8.17.4.4
² NFPA13 2007/Madde 8.16.2.4.5
³ NFPA13 2007/Madde 8.17.4.5
4 NFPA13 2007/Madde 8.17.4.5
Şekil 8. 7 Kuru Borulu Sistemde
Test ve Drenaj Vanası Yerleşimi
8.8 Çek Vanalar
8.8.1 Çek vanalar suyun tek yönde akışını sağlayan cihazlardır.
8.8.2 Çalışma Prensibi
Çalparalı tip çek vanalar su akışı ile açılır. Akış olmadığı zaman hattaki geri basınç veya çekvalfin
mekanizmasının ağırlığı ile kapanır. Flanşarası çekvalfler su akışı ile açılır. Akış olmadığı durumda, su
darbesi ters akışı meydana gelmeden yay mekanizması ile otomatik olarak kapanır. Flanşarası çekvalf
kullanımı pompa çalışma ve durma gibi durumlarda su darbelerini önler. Boru sisteminde, sıkıştırılamaz
sıvının boru tesisatından geçerken belli basınç ve hızda aniden durması su darbesi, gürültü ve vibrasyon
gibi tahrip edici kuvvetlere sebep olur. Su darbesi meydana geldiğinde, oluşan dalga boru sisteminde
geriye doğru daha büyük bir çap veya ana hat gibi rahatlatıcı bir noktaya kadar ilerler. Şok dalgası bu
noktada ileri geri hareket ederek, hasar verici enerji bazen boruda kırılmaya sebep olurken, sistem içinde
sönümlenir. Flanşarası çekvalfler az yer kaplaması ve dikey montaj olanağı ile çalpara çekvalflere göre
avantaj sağlar. Genellikle pompa çıkışında ve su darbesi olabilecek yerlerde kullanılır. Diğer yerlerde
çalparalı tip çek vana kullanılabilir.
Relief Vanalı Test ve Drenaj
Vanası
109
8.8.3 Tasarım Bilgileri
(a) Her yangın pompası çıkışında çek vana kullanılmalıdır.¹
(b) Birden fazla su kaynağının kullanıldığı sistemlerde (örn. yangın pompası, yükseltilmiş
depo), her bağlantıda çek vana kullanılmalıdır.²
(c) İtfaiye bağlantı ağzı hattında çek vana kullanılmalıdır.³
(d) Çek vana dikey veya yatay montaj için onaylı oldukları konuma göre, dikey hatlarda su
akışı yukarı yönde olacak şekilde monte edilmelidir.
(e) Çek vanalar yeraltı borulamada kullanılıyorsa bakımı için erişim tedbirleri alınmalıdır.4
(Örneğin su geçirmez, donmaya dirençli beton pitler içinde)
(f) Su darbesi çek vanaların kelebek vanaların gövdelerine direkt monte edilmesi sakıncalıdır.
Kelebek vananın klapesinin açılıp kapanması için uygun mesafelere monte edilmelidir.
8.9 Relief Vanalar
8.9.1 Relief vanalar; sistemdeki basıncın belli bir limit değerin üzerine çıktığında, açılarak fazla
basıncın dışarı atılması ile sistemi rahatlatmak için kullanılır. Sistem basıncı vananın ayarlı
olduğu limit değere düştüğünde vana tekrar kapanır.
8.9.2 Debi değişikliklerinden bağımsız olarak sistemde sabit basınç sağlar. Pilot kontrollü relief
vanaların set değeri çıkışındaki geri basınçtan etkilenmez. Pilot kontrol mekanizması sistemi
debisi azaldığında, sistem basıncını sabit tutmak için hızlı açılır. Sistem basıncı vananın ayarlı
olduğu değere düştüğünde kapanır.
8.9.3 Çalışma Prensibi
Pompa çalıştığında, relief vana pompa çıkışında pozitif basınç sağlamak için fazla debiyi
boşaltarak ayarlar. Sistem ihtiyacı yavaşladığında veya bittiğinde relief vana açılarak,
pompanın hatlarda darbeye sebep olmadan durmasını sağlamak için tüm pompa çıkışını
boşaltım hattına aktarır.
8.9.4 Tasarım Bilgileri
(a) Pompaların sıfır debideki basıncı ile statik emiş basıncı toplamı sistem elemanlarının
maksimum çalışma basıncının (maks.12 bar) üzerine çıkması durumunda, sistem
elemanlarını yüksek basınca karşı korumak için relief vana kullanılır. Çoğu durumda,
borulardaki basınç kayıpları düşük tutularak boru çaplarının belirlendiği ve pompa
karakteristik eğrisinin sistem tasarımına uygun olarak seçildiği iyi uygulanmış
tasarımlarda, sıfır debide yüksek basınç problemine neden olan bir durumla
karşılaşılmaz.
Çalparalı Çek Vana Flanş Arası Çek Vana
¹ TSEN12845/Madde 10.5
² Bkz. TSEN12845/Madde 9.7
³ Yönetmelik Madde 97
4 NFPA13-2007/A.8.16.1.1.3.4
110
(b) Yapıda oluşacak yangın esnasında pompa anma debilerinden daha az su sarfiyatı olur
ise muhtemel basınç yükselmelerini dengelemek için sistem elemanlarını yüksek basınca
karşı korumak için pompa kolektörü üzerinde kullanılmalıdır.
Şekil 8.9 Pompa İstasyonu Relief Vana Yerleşimi
Relief Vana
Tablo 8.9.4(d) NFPA 20’ye Göre Pompa Kapasitesi İçin Gerekli Minimum Relief Vana Çapları
Maksimum Pompa
Anma Debisi (GPM) 150-250 300 400-500 750 1000 1250-1500 2000-2500 3000-3500 4000-5000
Vana Çapı (inç) 2” 2 ½” 3” 4” 4” 6” 8” 8” 8”
Relief Vana Boşaltım
Hattı Çapı (inç) 2 ½” 4” 5” 6” 8” 8” 10” 12” 14”
(c) Dizel pompaların sürücüsü yüksek hızda kapatma özelliği bulunan tipte ise dizel
pompaların çıkışında relief vana kullanımına gerek yoktur. Ancak dizel sürücünün yüksek
hızda kapatma özelliği standartlara göre zorunlu değildir. Dizel pompa sürücüsünde bu
özellik bulunmuyorsa, pompa istasyonunda relief vana sağlanmalıdır.
(d) Relief vana çapı ve boşaltım hattı çapı pompa kapasitesine göre belirlenmelidir.
(e) Relief vanadan akan su görülebilmelidir. Su akışının görülemediği bağlantılarda, bu
amaçla relief vana çıkışında kapalı gözetleme camlı boşaltım konisi kullanılır.
(f) Yeraltı drenaj hatlarına bağlantılarda su taşma durumu dikkate alınmalıdır. Relief
boşaltma hattı, su deposuna geri gönderiliyorsa, relief vananın çıkışındaki geri basınç
limitleri dikkate alınmalıdır. Relief vana boşaltım hattı su deposunun minimum su seviyesi
altından yapılıyorsa, hava problemi oluşmaz. Eğer su deposunun üzerinden yapılıyorsa,
boşaltım hatttının normal su seviyesinin altına uzatılmasıyla hava yapma problemi
azaltılır.
(g) Relief vana giriş ve çıkışında kesme vanası kullanılmaz.
8.10 Basınç Düşürücü Vanalar
8.10.1 Basınç düşürücü vana; yüksek giriş su basıncını, hem statik (akış olmayan durum) hem de
çalışma (akış durumu) durumunda daha düşük çıkış basıncına düşürmek için kullanılır.
111
8.10.2 Islak borulu sprinkler sistemlerinde kullanılan basınç düşürücü vanalar pilot mekanizmalı
olmalıdır. Kuru borulu ve ön tepkili sprinkler sistemlerinde pilot mekanizmalı vana kullanılmaz.
Bu vanaların doğru çalışması için hidrolik devresinin suyla dolu olması gereklidir. Basınç
düşürücü vanalar yüksek giriş basınçlarını, giriş debi ve basıncındaki değişikliklerden
bağımsız olarak sabit çıkış basıncına düşürür. İstenen ayar basıncını sağlamak için pilot
mekanizması vananın üzerindeki akıştaki basınç dalgalanmalarına karşı hassastır.
8.10.3 Yangın korunum sistemlerinde basınç düşürücü vana kullanımından mümkün olduğunca
kaçınılmalı veya basınç düşürücü vana ihtiyacı azaltılmaya çalışılmalıdır. Yangın pompalarının
doğru seçimi sıklıkla yüksek basınç problemini ortadan kaldırarak basınç düşürücü vana
kullanımını ortadan kaldırır veya basınç düşürücü vana sayısının azaltılmasını sağlar.
(a) Yangın dolabı ve itfaiye bağlantı vanalarını besleyen sabit boru sistemlerinde maksimum
basıncı istenen sınır değerler içinde tutmak için kullanılır.
(b) Yüksek binalarda maksimum statik basıncın sprinkler sistemi ekipmanının limit değerleri
içinde kalmasını sağlamak için kullanılır. Sprinkler sistemlerinin, maksimum çalışma
basıncı 12 bar olan ekipmanların kullanıldığı ve sistem su basıncının 12 bar’ın üzerinde
olduğu sistem bölümlerinde basınç düşürücü vana kullanılmalıdır.
(c) Yüksek binalarda birleşik sistem kolonlarında (yangın dolabı/sprinkler/itfaiye vanaları)
kullanılır. Birleşik sistemlerde hortum bağlantılarında maksimum basıncı istenen sınır
değerler içinde tutmak ve maksimum statik basıncı sprinkler sistemi ekipmanının limit
değerleri içinde kalmasını sağlamak için kullanılır.
8.10.4 Tasarım Bilgileri
Basınç düşürücü vana kullanımı kaçınılmazsa vana çapının doğru tespit edilmesine dikkat edilmelidir.
(a) Akış durumunda; basınç düşürücü vana, yangın söndürme sistemi için gerekli olan debi
ve basıncı sağlamak için mevcut giriş basıncını kullanabilmelidir.
(b) Statik durumda; basınç düşürücü vana çıkışındaki statik basıncın sistem elemanlarının
maksimum çalışma basıncının üzerine çıkmasını önlemelidir.

Diğer Makaleler

YANGIN TÜPÜ ÇEŞİTLERİ

YANGIN TÜPÜ ÇEŞİTLERİ Yangın tüpleri kendi içinde çeşitlere ayrılmaktadır. Bu yangın tüpü çeşitleri hakkında aşağıda yer alan kısa bilgilerden yararlanmanız mümkündür. Kuru kimyevi tozlu yangın tüpü, en çok kullanılan çok amaçlı yangın tüpüdür. İçerdiği kimyevi tozlar nedeniyle elektronik eşyalardan kaynaklı çıkan yangınlarda dikkatli kullanılması gerekmektedir. Karbondioksitli yangın tüpü, renksiz ve kokusuz olan karbondioksit gazını içerdiğinden dolayı en temiz şekilde yangın söndürme tüpü olarak tercih edilmektedir. Sadece B ve C tipi yang


Devamı

YANGIN SÖNDÜRME TÜPÜ FİYATLARI

YANGIN SÖNDÜRME TÜPÜ FİYATLARI En temel taşınabilir yangın söndürme sistemleridir. İhtiva ettiği bileşenler aracılığı ile oksijen ve ısı arasındaki tepkimeyi sonlandırma işlevine sahip basınçlı cihazlardır. Oldukça farklı ebat seçenekleri olan yangın tüpü fiyatları özellik ve ebatlarına uygun değişim göstermektedir. Katı, yanıcı sıvı ve yanıcı gazlar neticesinde oluşan yangınlarda tamamen ve doğru söndürme koşulu ile yüksek performans gösteren kuru kimyevi tozlu, katı ve sıvı yanıcı maddeler ile oluşan yangınlarda kullanılan ve ortama zarar vermeksizin uzaklaştırılabilen köpüklü, parlayab


Devamı

Yangın Söndürme Tüpü Değişimi

Yangın Söndürme Tüpü Değişimi Yangından korunmak için birincil tedbir olarak kullanılması zorunlu olan yangın tüpleri belirli periyotlarda bakıma alınmalı, bakımı yapılan tüpler kullanıldıkları alana getirilene kadar yerine ikame bir yangın tüpü konulmalıdır. Yangın söndürme tüpü değişimi yaparken dikkat edilmesi gereken iki önemli husus vardır. Bu hususlardan birincisi yangın söndürme tüpü değişimi yapacağınız firmanın güvenilir olmasıdır. Güvenilir olmayan firmalar yangın tüpü içine söndürücü gaz yerine kireç katarak yangın anında hayatınızı riske atabilir.


Devamı

Yangın Söndürme Tüpü Çeşitleri

Yangın Söndürme Tüpü Çeşitleri Büyük bir yangın insanların hayatında ve toplumda çok büyük izler bırakmaktadır. Bu acı izler dünyanın birçok yerinde kendini göstermektedir. Yangın sonucu dünya genelinde binlerce insan hayatını kaybetmeye devam etmektedir. İnsanların yangınlara karşı önceden tedbir almaması sebebi ile yangınların bilançoları daha ağır olmuştur. Yangında alınması gereken tedbirlerin en başında binalarda yangın tüplerinin bulundurulması gelmektedir. Yasal olarak bu yangın tüplerini kamu binalarında bulundurmak zorunludur. Yangın söndürme tüpü çeşitleri çok fazla


Devamı

Yangın Söndürme Topu

Yangın Söndürme Topu Son yıllarda yangın dolayısı ile ölümler artmıştır. Yangınlar dünyanın birçok yerinde can ve mal kaybına sebep olmaya devam etmektedir. Bu felaketlere engel olmak için bazı tedbirler almamız gerekmektedir. Bu tedbirlerin başında binalarda yangın söndürme cihazları bulundurmak gelmektedir. Son yılların en yeni yangın söndürme cihazı ise yangın söndürme topu olarak bilinmektedir. Yangın söndürmede kullanılan bu topların kullanımı çok kolaydır ve etkin bir yangın söndürme aracıdır. Alevlerle temas ettikten sonra 3 dakika içerisinde kendiliğinden patlayan bu otomatik toplar şu sıralar en


Devamı

Bölgesel Kontrol Vanaları

Bölgesel Kontrol Vanaları8.2.1 Sadece besleme borusu ayrılmış bir bölümün suyunun diğerlerinden bağımsız olarakkesilmesini sağlamak üzere, su besleme hattı üzerine konulmuş olan kesme vanaları,bölgesel kontrol vanaları olarak tanımlanır.8.2.2 Yangın sistemlerinde kullanılan vanaların konumunun görülebilir ve izlenebilir olması gereklidir.8.2.3 Bina içi borulamada; bölgesel kontrol vanası olarak izleme anahtarı ile birlikte yükselen millivana veya izleme anahtarlı kelebek vana kullanılır.8.2.4 Yeraltı ana yangın besleme hatlarında, bölgesel kontrol vanası olarak genellikle boyunlu vanave açma kapama için kolaylıkla vana konumunun da


Devamı

6 kg’lık Yangın Tüpü Dolum Fiyatları

6 kg’lık Yangın Tüpü Dolum Fiyatları Yangın tüpü kullanılması zorunlu olan yapılarda, binalarda belirli periyotlarda yangın tüpleri içindeki özelliğini yitiren söndürücü gazlar değiştirilir. 6 aylık periyotlarda yapılan dolumlar yangın anında alevlerin söndürülmesi için çok önemlidir. Bu nedenle yangın tüpü dolumu yapan firmalar ile iletişime geçilerek belirli periyotlarda yangın tüpü dolumu yapılmalıdır. Yangın tüpü dolumu belirli fiyatlara yapıldığı için firmalardan fiyat araştırması yapmalısınız. Genel olarak kullanılan 6 kg’lık yangın tüpü dolumu


Devamı

Yangın Sprink Tesisatı

Yangın Sprink Tesisatı Yangınlar ihtimaline karşı alınması gereken önlemlerden biri olan yangın sprink tesisatı yangın anında alarm sistemi sayesinde acil devreye girecek şekilde tasarlanmaktadır. Farklı malzemelerden oluşabilen sprink tesisat yangının zararların karşı hem can hem de mal güvenliğini sağlamada etkilidir. Tesisat su dolu borulardan oluşmakta olup Binaların Yangından Korunmasına yönelik yönetmeliğe uygun şekilde ve kaliteli malzemelerden imal edilmektedir. Islak sprinkler denen bu sistemle basınçlı su borudan fışkırtılarak etkili bir yangın söndürme sağlanmaktadır. Islak sprinkler daha çok sıcaklık derecesinin yüksek olduğu ve donma tehl


Devamı

Ucuz Yangın Merdiveni Firması

Ucuz Yangın Merdiveni Firması Yangın anında yangın kapılarından geçerek güvenli bir şekilde yangından ve alevlerden uzaklaşmanızı sağlayan yangın merdivenleri bir çok firma tarafından üretilmektedir. Üretimi yapılan yangın merdivenleri için yayınlanmış olan mevzuatlara ve yönetmeliklere uygun olarak imalatı yapılan yangın merdiveni tercih etmelisiniz. Yangın merdivenleri üretimi yapılan yere ve kullanılan malzemelerin kalitesine göre farklı fiyatlara sahiptir. Farklı fiyalara sahip olan yangın merdivenleri üretimi yapan firmalar içinden ucuz yangın merdiveni firması seçerek bütçenizi de korumalısınız. Ekonomik yangın merdive


Devamı

YANGIN TÜPÜ DOLUMU

YANGIN TÜPÜ DOLUMU Bilindiği üzere yapılarda meydana gelen yangınlarda, pratik olması sebebi ile en çok tercih edilen araç yangın tüpleridir. Yangın tüpleri sahip olduğu niteliklere ve üretim özelliklerine göre farklı fiyatlarda ve kalitede olmaktadır. Bu noktada bireyler yangın tüpü seçiminde fevkalade hassas ve titiz davranmalıdır. Aksi takdirde olası bir yangın durumu çok daha büyük felaketlere sebebiyet verebilmektedir. Evvela yangın tüpü dolumu ve bakımı süreçleri için fevkalade dikkatli olmak ve öngörülen standartları göz ardı etmemek gerekir. Dolum esnasında önemli olan fa


Devamı